Czym jest sandbox i czy musi on posiadać losowe tabele?

Mimo, że w polskim internecie o sandboksie napisano już bardzo dużo, nadal spotykam się z pytaniami i wątpliwościami w tym temacie. Nie zamierzam pisać monografii o tym sposobie grania, podzielę się tylko kilkoma przemyśleniami, które wydają mi się ważne, i pozwolą lepiej wytłumaczyć pewne kwestie.

Krótko mówiąc, sandbox to rodzaj kampanii, gdzie nie ma scenariusza i gracze mogą dowolnie wchodzić w interakcje ze światem. Zwykle sprowadza się do eksploracji dziczy, ewentualnie przygód w mieście. Lochy nie mogą być sandboksem. Nie jest sandboksem sesja będąca improwizacją, ponieważ ta prowadzi nieuchronnie do railroadingu. Dlatego często uważa się za konieczność wprowadzenie tabel losowych, by sędzia kierował się oracle dice, a nie na bieżąco wymyślanym scenariuszem. Czy jednak te tabele są konieczne? Jeśli mamy przygotowany moduł sandboksowy, to tylko w minimalnym stopniu (spotkania losowe w podróży). 

Kluczowym słowem jakiego użyłem jest moduł. Definicja modułu to dla mnie fascynujący temat i może poświęcę mu w przyszłości cały artykuł. Teraz tylko najważniejsze rzeczy - moduł to forma nieliniowego projektowania przygody, jaka była standardem przed pojawieniem się liniowych scenariuszy. Moduły praktycznie zawsze przyjmowały formę przygody opartej o lokację. Stworzenie takowego jest bardzo proste, wystarczy zaprojektować nieliniowy, labiryntowy loch z wieloma możliwymi ścieżkami eksploracji, i wrzucić do niego graczy. O wiele trudniej stworzyć moduł oparty na wydarzeniach, z tego co wiem to udało się osiągnąć dopiero OSR-owym eksperymentatorom takim jak Peter Spahn. 

Przebiegu przygody modułowej nie da się w pełni przewidzieć, i na tym polega jej wartość. Jest zaskakująca dla graczy i sędziego. Gracze mogą podejść do niej z różnych stron, mają dużo wolności.

I mimo, że moduły przygodowe z lat 80. nie były sandboksami według wszelkich definicji, to potrzebne nam było przyjrzenie się im, by przejść do omawiania modułu sandboksowego. Otóż uważam, że dzicz przygotowana na zasadzie modułu, nawet jeśli jest dokładnie i szczegółowo zarysowana jeszcze przed sesją, może być nazywana sandboksem. Kluczowym wyznacznikiem jest tutaj nieliniowość i piaskownicowość. To pierwsze zapewnia graczom możliwość interakcji ze światem w dowolnej kolejności, a to drugie sprawia, że przygotowane przez sędziego elementy i obiekty świata mogą wchodzić ze sobą i z graczami w różne interakcje. Sandboks tradycyjnie planuje się na mapie heksowej.

Taki gotowy sandboks zawiera zwykle lokacje, z którymi postacie mogą wchodzić w interakcje i znajdywać w nich mniejsze lub większe przygody i wyzwania. Niektórzy umieszczają w nim gotowe moduły przygodowe/dungeony. 

I teraz zbliżam się do sedna artykułu. Chciałbym przedstawić ludziom idealny przykład sandboksowego modułu, co mam nadzieję rozwieje wątpliwości jak wyglądać może taki sposób rozgrywki bez nadmiernego polegania na tabelach. Mogłem wybrać legendarną Sylvanię Smartfoxa, ale ona przedstawia mieszane podejście do tematu. Albo Wilderlands of High Fantasy, ale to jest płatne. Dlatego padło na Blackmarsh Roberta Conleya. Do ściągnięcia  >tutaj<. 

Blackmarsh jest klasyczny i reprezentatywny z kliku powodów. Po pierwsze, jest settingiem w konwencji "points of light", która zakłada, że obszar gry to w większości dzicz, gdzie cywilizacja jest w odwrocie i ludzie skupieni są w oddalonych od siebie miastach. Jak pisze sam autor:

 Only a few outposts of civilization remain amid the dangers of the encroaching wilderness.

Taki układ pomaga rozgrywce sandboksowej, ponieważ chodzenie po cywilizowanych terenach niekoniecznie jest żyznym gruntem dla przygód. Za to w dziczy prowadzący może wrzucić niemal wszystko co mu się podoba.

Kraina oczywiście pełna jest potworów. Mamy jakąś historyjkę tła, która jest o tyle przydatna, że pomaga ustalić dlaczego postacie graczy tutaj przybyli (w tym przypadku kolekcjonowanie artefaktów po magicznym kataklizmie i zbieranie magicznej substancji zwanej viz).

Dalej mamy opis geografii. No właśnie, moduł sandboksowy z definicji opisuje rozległe tereny. Kolejna rzecz, którą warto mieć na uwadze.

Potem jest danie główne, czyli opisy konkretnych lokacji, oznaczonych według heksów.

0107 A band of brigands are bent on vengeance against the Rangers of Blackmarsh and are marching on Blackoak Castle. Sigrun the Boneless (Ftr9), two captains (Ftr6,5), and three lieutenants (Ftr4) lead 115 brigands.

To przykład dobrego sandboksowego spotkania. Jest on zakorzeniony w settingu, a ponadto łączy dwie różne lokacje, więc nie wymaga wiele od sędziego by być stosownym do przedstawienia graczom. Niestety często tego brakuje w publikowanych modułach, jak np. Hex Crawl Chronicles.

Kolejnym kluczowym elementem jest tabela plotek. Funkcjonują one podobnie do questów w grach komputerowych, pomagają graczom obrać jakiś kierunek. Swoją drogą uważam, że faktyczne questy też są dopuszczalne w sandboksie, choćby po wylosowaniu ich w tabeli abstraktów.

Dalej mamy dziesiątki kolejnych krótko opisanych spotkań, aż do wpisu o Zamku Blackmarsh. Ten jest przykładem bardziej rozbudowanej lokacji. Moduł może posiadać ich dowolną ilość.

I tak wygląda Blackmarsh. Historia jaka zostanie rozegrana w tym settingu zależy głównie od inicjatywy graczy. Warto wspomnieć też, że autor wyznaje zasadę prowadzenia sandboksa którą nazywa "world in motion", polegającą na tym, że sędzia ustala ciąg wydarzeń, które będą mieć miejsce niezależnie od poczynań graczy. Gracze mogą oczywiście zaburzyć ten bieg wydarzeń swoimi poczynaniami. Jest to delikatne wprowadzanie gotowej fabuły do sandboksa, i może być trochę kontrowersyjne. Ocenę czystości takiego podejścia pozostawię czytelnikom.

Stworzenie dobrego sandboksa nie jest łatwe. Jednak końcowy efekt może dać dużo dobrej zabawy, dlatego polecam wam eksperymenty w tym temacie na waszych sesjach.